Κριτήριο για ατομική ευθύνη, Δ. Βενιζέλου

ΚΕΙΜΕΝΟ Ι Πανδημία και ατομική ευθύνη: Να συμπεριφερόμαστε σαν να είμαστε φορείς του ιού Ρώτα τι μπορείς να κάνεις εσύ για την κρίση ΤΩΝ ΑΛΚΗ ΓΟΥΝΑΡΗ & ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥ ΓΚΡΑΒΑ 16.3.2020 | 13:42 Σήμερα, όλοι μαζί και καθένας από εμάς ξεχωριστά, καλούμαστε να διαχειριστούμε μια ασυνήθιστη κατάσταση, μια πανδημία, η οποία αυτήν τη στιγμή βρίσκεται στο ξεκίνημά της και είναι άγνωστο το πώς θα εξελιχθεί. Το μόνο βέβαιο είναι ότι εκατοντάδες ερευνητές και χιλιάδες άλλοι άνθρωποι σε όλον τον κόσμο εργάζονται σκληρά, δίνοντας τον καλύτερο εαυτό τους για να βγούμε το συντομότερο δυνατόν και με τις λιγότερες απώλειες από αυτή την κατάσταση. Αυτό δεν σημαίνει, όμως, ότι εμείς οι υπόλοιποι πρέπει να μένουμε αμέτοχοι και να περιμένουμε από τους άλλους να μας σώσουν. Ο καθένας από εμάς, με τη στάση του, τις αποφάσεις και τις πράξεις του μπορεί να συνεισφέρει περισσότερο απ' όσο νομίζει στη διαχείριση και στην επίλυση της κρίσης και να αναλάβει τελικά την ευθύνη που του αναλογεί. Οι πράξεις μας είναι αυτές που μας καθορίζουν. Και το βάρος της ευθύνη των πράξεων και των επιλογών μας είναι εκείνο το οποίο κουβαλάμε σε όλη την υπόλοιπη ζωή μας. Στη διαχείριση μιας κρίσης σαν αυτή που διανύουμε η ευθύνη των πράξεών μας έχει αντίκτυπο σε ένα πλέγμα σχέσεων, το οποίο περιλαμβάνει εμάς, τον στενό οικογενειακό, συντροφικό, φιλικό και επαγγελματικό μας κύκλο, την τοπική κοινότητα και την ίδια την πολιτεία. Η ευθύνη μας απέναντι σε όλους αυτούς σημαίνει υποχρεώσεις, καθήκοντα και τελικά συγκεκριμένες αποφάσεις, πράξεις και συμπεριφορά. Πιο συγκεκριμένα: Η ευθύνη απέναντι στον εαυτό μας συνεπάγεται την υποχρέωσή μας να παραμείνουμε υγιείς και να παραμείνουμε ελεύθεροι. Ακόμα κι αν ανήκουμε σε ηλικιακή ομάδα που πρακτικά έχει πολύ μικρό ποσοστό θνησιμότητας, είναι λάθος να εκθέτουμε τον εαυτό μας σε κίνδυνο, καθώς δεν γνωρίζουμε το παραμικρό για τις ενδεχόμενες μελλοντικές συνέπειες της ασθένειας. Σε τέτοιες συνθήκες οφείλουμε να συμπεριφερόμαστε σαν να είμαστε φορείς του ιού, ακόμα και αν δεν είμαστε. Με τον τρόπο αυτό, η έννοια της αυτονομίας λαμβάνει το πραγματικό της νόημα. Αυτόνομος είναι αυτός που μόνος του θέτει κανόνες και όρια στις πράξεις και στη συμπεριφορά του. Η έννοια της αυτονομίας, ο αυτοπεριορισμός, όχι επειδή κάποιο πρόσωπο ή θεσμός το επιβάλλει, δεν έρχεται σε σύγκρουση με την προσωπική ελευθερία. Κάθε άλλο. Κάποιος που επιλέγει ο ίδιος τον περιορισμό του εαυτού του είναι ο μόνος ελεύθερος σε περίπτωση μιας τέτοιας κρίσης, καθώς, αν ο ίδιος δεν θέσει τους κανόνες, κάποιος εξωτερικός παράγοντας θα τον αναγκάσει να περιοριστεί και αυτό μπορεί ενδεχομένως να συμβεί ακόμα και με τη χρήση βίας. Ο αυτοπεριορισμός μας είναι μια πράξη ευθύνης τόσο απέναντι στον εαυτό μας όσο και απέναντι στον συνάνθρωπό μας. Όταν η ατομική ευθύνη είναι απούσα, κάποιος τρίτος παράγοντας, το κράτος σε αυτήν την περίπτωση, αναγκάζεται να επιβάλλει τη συμπεριφορά αυτή. Για παράδειγμα, όταν έκλεισαν τα σχολεία, πολλά παιδιά συνέχισαν να συναθροίζονται στις καφετέριες. Όταν έκλεισαν οι καφετέριες και τα γυμναστήρια, πολλοί γέμισαν τις παραλίες μέχρι να επιβληθεί αμέσως το κλείσιμό τους από την πολιτεία. Ο μη αυτοπεριορισμός επιβάλλει μέτρα στέρησης της ελευθερίας. Αν θέλουμε, λοιπόν, να είμαστε ταυτόχρονα υγιείς και ελεύθεροι, οφείλουμε να πράττουμε με αίσθημα ατομικής ευθύνης και να περιορίζουμε μόνοι μας, με δική μας απόφαση και λογική κρίση, τον εαυτό μας. Η αλόγιστη συμπεριφορά μας και η έκθεσή μας σε κίνδυνο ουσιαστικά θέτει σε κίνδυνο, εκτός από τον εαυτό μας, και τους αμέσως επόμενους κύκλους. ΚΡΙΤΗΡΙΟ ΕΞΑΣΚΗΣΗΣ – ΑΤΟΜΙΚΗ ΕΥΘΥΝΗ- ΒΕΝΙΖΕΛΟΥ ΔΗΜΗΤΡΑΣελίδα 2 Η ευθύνη απέναντι στον στενό οικογενειακό, συντροφικό, φιλικό και επαγγελματικό μας κύκλο συνεπάγεται την υποχρέωσή μας να διαφυλάξουμε με κάθε τρόπο την υγεία τους αλλά και τη συναισθηματική και πνευματική τους ισορροπία. Παραμένοντας εμείς υγιείς, συμβάλλουμε στη διατήρηση της δικής τους υγείας. Η ευθύνη απέναντι στην τοπική κοινότητα, τους γείτονες και το προσωπικό των καταστημάτων με τα οποία συναλλασσόμαστε, τους γιατρούς κ.λπ. είναι εξαιρετικά μεγάλης σημασίας. Η εξάπλωση της ασθένειας γίνεται, όπως είναι φυσικό, σε τοπικές ομάδες πληθυσμού, από έναν αρχικό ασθενή. Ο πιθανότερος τρόπος να προσβληθεί μια υγιής τοπική κοινότητα είναι επειδή κάποιο μεμονωμένο πρόσωπο, είτε λόγω άγνοιας, είτε λόγω υπεροψίας, είτε λόγω μειωμένης κριτικής ικανότητας, θα ξεφύγει από τον κανόνα και θα γίνει η αιτία για τη διάδοση του ιού. Επίσης, είναι πιθανό κάποιος με πρόθεση να βοηθήσει έναν ασθενή και λόγω υπερβάλλοντος ζήλου, παρορμητικότητας ή απροσεξίας να θέσει σε κίνδυνο τελικά τον εαυτό του και τα υπόλοιπα μέλη της τοπικής κοινότητας. Μοναδική αμυντική γραμμή σε αυτό το ενδεχόμενο είναι η απαρέγκλιτη ακολουθία της «αρχής της συμμόρφωσης», που στην προκειμένη περίπτωση δεν είναι άλλη από τον οικειοθελή κατ' οίκον περιορισμό και την τήρηση αυστηρού πρωτοκόλλου δημόσιων επαφών και αντιμετώπισης των κρουσμάτων. Όμως η ευθύνη μας απέναντι στην τοπική κοινότητα δεν σταματάει εδώ. Αρχές όπως η αλληλεγγύη και η αμοιβαιότητα δοκιμάζονται σε τέτοιες καταστάσεις στην πράξη. Η ευθύνη απέναντι στην πολιτεία, στα νοσηλευτικά ιδρύματα, στους θεσμούς, στο κράτος, στην οικονομία, είναι δύσκολο να γίνει κατανοητή, ειδικά από όλους εμάς που έχουμε μεγαλώσει σε ένα πολιτειακό περιβάλλον από το οποίο είχαμε πάντα απαιτήσεις, χωρίς να αναγνωρίζουμε τις δικές μας υποχρεώσεις. Από εμάς που μεγαλώσαμε με την ψευδαίσθηση και τη λογική πλάνη ότι από τη μια πλευρά είναι το Κράτος και από την άλλη πλευρά Εμείς, χωρίς να κατανοούμε ότι συναποτελούμε αυτό το πλέγμα σχέσεων και θεσμών που ονομάζουμε πολιτεία. Στην προκειμένη περίπτωση, εκτός από την αυτονόητη τήρηση των οδηγιών, είναι σημαντικό να καταλάβουμε ότι οι εκπρόσωποι που εμείς έχουμε επιλέξει ενεργούν με τον ορθότερο κατά την κρίση τους τρόπο, ώστε να επιτευχθεί το καλύτερο δυνατό αποτέλεσμα. Τελικά, το πιο σημαντικό εφόδιο, το πιο σημαντικό όπλο και το πιο σημαντικό αντίδοτο απέναντι σε κάθε ιό και σε κάθε πανδημία είναι η δυνατότητα του ανθρώπου να σκέφτεται και να δρα με βάση τη λογική. Αυτό το ακαταμάχητο πλεονέκτημα του είδους μας μάς οδηγεί να συμπεριφερόμαστε με υπευθυνότητα, ψυχραιμία και συνέπεια, και μας δίνει τη δυνατότητα να αξιοποιούμε με τον καλύτερο και αποτελεσματικότερο τρόπο τον τεράστιο πλούτο συναισθημάτων που έχουμε όλοι μέσα μας. Κάθε φορά, λοιπόν, που βρισκόμαστε σε μια δυσάρεστη θέση και διάφορες σκέψεις ξεπηδούν από το κεφάλι μας, θα πρέπει να αναρωτιόμαστε τι βοηθάει την κατάσταση και τι όχι. Πρέπει να είμαστε προσεκτικοί και εγκρατείς όχι μόνο στις πράξεις μας αλλά και στις κρίσεις μας. Η παραπληροφόρηση, ο πανικός, η εύκολη και ανυπόστατη απόδοση ευθυνών, η υπέρμετρη αισιοδοξία, οι αντιεπιστημονικές μέθοδοι και τα γιατροσόφια, οι μικροπολιτικές σκοπιμότητες, οι θεωρίες συνωμοσίας και η άρνηση όχι μόνο δεν βοηθούν την κατάσταση, αλλά αντιθέτως πολλαπλασιάζουν τον κίνδυνο για εμάς τους ίδιους και για τα αγαπημένα μας πρόσωπα. Είναι βέβαιο ότι η κρίση αυτή, όπως όλες οι παρόμοιες κρίσεις στην ιστορία της ανθρωπότητας, θα ξεπεραστεί σύντομα και η ζωή θα επανέλθει στους κανονικούς της ρυθμούς. Το θέμα είναι να ξεπεραστεί με τον λιγότερο επώδυνο τρόπο για όλους μας. Κι ας έχουμε πάντα στο μυαλό μας ότι κάθε κρίση αποτελεί μια ευκαιρία. Μια ευκαιρία να σκεφτούμε, να γνωρίσουμε και να αξιολογήσουμε καλύτερα τον εαυτό μας και τους γύρω μας. Μια ευκαιρία να ωριμάσουμε, να ενηλικιωθούμε, να συνεισφέρουμε έμπρακτα, να περάσουμε από τη θεωρία στην πράξη, να ΚΡΙΤΗΡΙΟ ΕΞΑΣΚΗΣΗΣ – ΑΤΟΜΙΚΗ ΕΥΘΥΝΗ- ΒΕΝΙΖΕΛΟΥ ΔΗΜΗΤΡΑΣελίδα 3 νοιαστούμε, να σεβαστούμε και να εμπιστευτούμε τον άνθρωπο, την επιστήμη και τους θεσμούς, αλλά και να καταλάβουμε πόσο εύθραυστη, ευάλωτη και πολύτιμη είναι η ζωή (Διασκευή ) Πηγή: www.lifo.gr Ο Άλκης Γούναρης είναι διδάκτωρ Φιλοσοφίας, επιστημονικός συνεργάτης και ερευνητής του Πανεπιστημίου Αθηνών (ΕΚΠΑ) Ο Κωνσταντίνος Γκράβας είναι διδάκτωρ του Τμήματος Ιστορίας και Φιλοσοφίας της Επιστήμης (ΙΦΕ) του Πανεπιστημίου Αθηνών (ΕΚΠΑ) και αναλυτής διεθνών αγορών ΚΕΙΜΕΝΟ ΙΙ ARKAS -The Original Page, 14/3/2020 ΚΕΙΜΕΝΟ ΙΙΙ (ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΚΟ) Εν Σπάρτη Δεν ήξερεν ο βασιλεύς Κλεομένης, δεν τολμούσε- δεν ήξερε έναν τέτοιον λόγο πώς να πει προς την μητέρα του: ότι απαιτούσε ο Πτολεμαίος για εγγύησιν της συμφωνίας των ν' αποσταλεί κι αυτή εις Αίγυπτον και να φυλάττεται· λίαν ταπεινωτικόν, ανοίκειον πράγμα. Κι όλο ήρχονταν για να μιλήσει· κι όλο δίσταζε. Κι όλο άρχιζε να λέγει· κι όλο σταματούσε. Μα η υπέροχη γυναίκα τον κατάλαβε (είχεν ακούσει κιόλα κάτι διαδόσεις σχετικές), και τον ενθάρρυνε να εξηγηθεί. Και γέλασε· κ' είπε βεβαίως πιαίνει. Και μάλιστα χαίρονταν που μπορούσε νάναι ΚΡΙΤΗΡΙΟ ΕΞΑΣΚΗΣΗΣ – ΑΤΟΜΙΚΗ ΕΥΘΥΝΗ- ΒΕΝΙΖΕΛΟΥ ΔΗΜΗΤΡΑΣελίδα 4 στο γήρας της οφέλιμη στην Σπάρτη ακόμη. Όσο για την ταπείνωσι - μα αδιαφορούσε. Το φρόνημα της Σπάρτης ασφαλώς δεν ήταν ικανός να νοιώσει ένας Λαγίδης χθεσινός· όθεν κ' η απαίτησίς του δεν μπορούσε πραγματικώς να ταπεινώσει Δέσποιναν Επιφανή ως αυτήν· Σπαρτιάτου βασιλέως μητέρα. Κωνσταντίνος Π. Καβάφης ΘΕΜΑΤΑ Α ΘΕΜΑ Σε ένα κειμενο 50-60 λέξεων να παρουσιάσετε συνοπτικά την ευθύνη που αναλογεί στο άτομο σύμφωνα με τους συντάκτες του κειμένου. (Μονάδες 15) Β ΘΕΜΑ Β1. Ποιες από τις παρακάτω προτάσεις αποδίδουν ορθά απόψεις του συγγραφέα του κειμένου; ( Σ ή Λ). Να τεκμηριώσετε την απάντησή σας παραθέτοντας σχετικά αποσπάσματα από το κείμενο. 1. Οι συγγραφείς εκτιμούν πως σε αυτήν την δύσκολη κατάσταση που βρισκόμαστε η επιστήμη θα μας σώσει. 2. Ο καθένας από εμάς μπορεί να συμβάλλει στη διαχείρηση και αντιμετώπιση της πανδημίας και της κρίσης που βιώνουμε. 3. Σύμφωνα με το κείμενο η προσωπική ελευθερία και αυτονομία του ατόμου και ο αυτοπεριορισμός του είναι έννοιες αλληλένδετες . 4.Η συμμόρφωση στις οδηγίες των ειδικών και των αιρετών εκπροσοσώπων της πολιτείας είναι πολύ σημαντική για την αντιμετώπιση της πανδημίας. 5. Η κρίση μας δίνει τη δυνατότητα να αποκτήσουμε αυτογνωσία και να αναθεωρήσουμε τις αξίες μας. (Μονάδες 10) Β2. α. Ποιο ρηματικό πρόσωπο κυριαρχεί στο κείμενο; Να ερμηνεύσετε την επιλογή του αυτή σε σχέση με το επικοινωνιακό αποτέλεσμα και τον σκοπό που επιδιώκουν οι συντάκτες του κειμένου. (Μονάδες 6) β Να εντοπίσετε και να καταγράψετε δύο γλωσσικούς/εκφραστικούς τρόπους με τους οποίους επιχειρεί ο συγγραφέας να προσεγγίσει τον αναγνώστη. Σας φαίνονται πειστικές οι επολογές του; (Μον. 5) γ. Τελικά, το πιο σημαντικό εφόδιο,…………. και για τα αγαπημένα μας πρόσωπα. Στην παράγραφο κυριαρχεί ο μακροπερίοδος λόγος και η διαδοχική υπόταξη. Τι επιτυγχάνουν οι συντάκτες του κειμένου με αυτή την επιλογή; (Μονάδες 4) Β3. Τα κείμενα Ι και ΙΙ διαλέγονται μεταξύ τους. Ως προς τι; Ποια είναι η διαφορά τους ως προς τον κειμενικό τύπο και το ύφος ;Να αιτιολογήσετε την άποψή σας. (Μονάδες 5+10) Γ ΘΕΜΑ ΚΡΙΤΗΡΙΟ ΕΞΑΣΚΗΣΗΣ – ΑΤΟΜΙΚΗ ΕΥΘΥΝΗ- ΒΕΝΙΖΕΛΟΥ ΔΗΜΗΤΡΑΣελίδα 5 Ποιο είναι το κεντρικό θέμα του Κειμένου ΙΙΙ; Να αιτιολογήσετε την απάντησή σας στηριζόμενοι σε τρεις κειμενικούς δείκτες. Ποια σημασία έχει για εσάς και για την εποχή μας γενικότερα; Να απαντήσετε σε ένα κείμενο 150-200 λέξεων) (Μονάδες 15) Δ ΘΕΜΑ Σε ένα κείμενο προσχεδιασμένου προφορικού λόγου (ομιλία) 350-400 λέξεων που θα αναρτήσετε στο ηλεκτρονικό περιοδικό του σχολείου σας να ευαισθητοποιήσετε τους αναγνώστες σχετικά με την αναγκαιότητα ύπαρξης ατομικής και κοινωνικής ευθύνης όχι μόνο σήμερα που βιώνουμε μία πρωτόγνωρη κρίση (πανδημία) αλλά και γενικότερα σε κάθε περίσταση και να προτείνετε τρόπους με τους οποίους μπορεί ο καθένας ως άτομο και ως πολίτης να εκφράσει και να αναδείξει αυτή την υπεύθυνη συμπεριφορά. Μπορείτε να αξιοποιήσετε το υλικό από τα κείμενα αναφοράς. (Μονάδες 30)